การประเมินก่อนเจาะ
ทบทวนประวัติ ผลอัลตราซาวนด์ และอธิบายขั้นตอน ความเสี่ยง และข้อจำกัดของ FNA
การเจาะตรวจเซลล์ด้วยเข็มขนาดเล็ก (FNA)
เจาะเก็บตัวอย่างด้วยเข็มบางจากก้อนไทรอยด์หรือก้อนที่คอ มักทำภายใต้อัลตราซาวนด์เมื่อมีข้อบ่งชี้
ภาพรวม
FNA คืออะไร
Fine needle aspiration (FNA) ใช้เข็มบางเจาะเก็บเซลล์หรือของเหลวจากก้อน เช่น ก้อนไทรอยด์ ต่อมน้ำเหลือง หรือก้อนใต้ผิวหนังที่คอ ส่งตรวจทางพยาธิวิทยา เมื่อทำภายใต้อัลตราซาวนด์ แพทย์มองเห็นตำแหน่งก้อนขณะเจาะ ช่วยให้เก็บตัวอย่างจากจุดที่เหมาะสมได้แม่นยำขึ้น ก่อน FNA มักมีการประเมินด้วยอัลตราซาวนด์ไทรอยด์และลำคอเมื่อมีข้อบ่งชี้ สำหรับข้อมูลเรื่องก้อนไทรอยด์ สามารถอ่านที่หน้าโรคก้อนไทรอยด์ FNA ไม่ใช่การผ่าตัดใหญ่ มักทำในคลินิกหรือห้องหัตถการ ใช้เวลาไม่นาน ไม่ได้สั่งทุกก้อน แพทย์จะพิจารณาจากขนาด ลักษณะทางอัลตราซาวนด์ อาการ และแนวทางทางการแพทย์
ข้อบ่งชี้
เมื่อใดอาจต้อง FNA
FNA ช่วยแยกประเภทก้อนเบื้องต้น ตามข้อบ่งชี้ทางคลินิกและแนวทาง
ก้อนไทรอยด์ (thyroid nodule)
เมื่อขนาด ลักษณะ หรืออาการของก้อนไทรอยด์เป็นไปตามข้อบ่งชี้ให้เจาะตรวจ
ก้อนที่คอหรือต่อมน้ำเหลือง
ก้อนที่อัลตราซาวนด์หรือการตรวจสงสัยว่าต้องการยืนยันเซลล์
ถุงน้ำหรือก้อนใต้ผิวหนัง
บางชนิด FNA ช่วยยืนยันว่าเป็นถุงน้ำหรือชนิดอื่น
ติดตามก้อนที่เปลี่ยนแปลง
เมื่อก้อนโตขึ้นหรือลักษณะเปลี่ยน อาจพิจารณา FNA ตามแนวทาง
เตรียมวางแผนการรักษา
ผล FNA ช่วยตัดสินใจเรื่องการติดตาม การรักษา หรือการส่งต่อ
ไม่ใช่ทุกก้อน
ก้อนบางชนิดติดตามด้วยอัลตราซาวนด์เพียงอย่างเดียว แพทย์จะอธิบายแผน
ข้อห้าม
เมื่อใดอาจไม่เหมาะหรือต้องเลื่อน
แพทย์จะประเมินความปลอดภัยก่อน FNA บางกรณีอาจเลื่อนหรือเลือกวิธีอื่น
การติดเชื้อรุนแวงหรืออักเสบรุนแรงบริเวณก้อน (อาจต้องรักษาก่อน)
ภาวะเลือดออกง่ายหรือยาต้านเกล็ดเลือดที่หยุดไม่ได้โดยไม่มีแผนร่วมกับแพทย์
ไม่สามารถทำร่วมมือหรือรักษาท่าได้อย่างปลอดภัย
ก้อนที่เข้าถึงยากหรือมีความเสี่ยงสูงตามการประเมินแพทย์
หญิงตั้งครรภ์หรือผู้มีโรคร้ายแรง — ต้องประเมินรายบุคคล
ไม่ใช่ทุกก้อนที่ต้อง FNA ก้อนบางชนิดติดตามด้วยอัลตราซาวนด์เพียงอย่างเดียว
การเตรียมตัว
ก่อนมารับการเจาะตรวจ
การเตรียมตัวโดยทั่วไปไม่ซับซ้อน แพทย์จะแจ้งหากต้องปรับยาหรือเตรียมตัวเป็นพิเศษ
โดยทั่วไปไม่ต้องอดอาหารสำหรับ FNA ไทรอยด์หรือก้อนที่คอ
แจ้งแพทย์หากใช้ยาต้านเกล็ดเลือด ยาต้านการแข็งตัวของเลือด หรือมีภาวะเลือดออกง่าย
นำผลอัลตราซาวนด์ รายงานเดิม หรือผล FNA ก่อนหน้ามาด้วยหากมี
แจ้งแพทย์หากแพ้ยาชา ตั้งครรภ์ หรือมีโรคประจำตัว
สวมเสื้อที่เปิดคอได้สะดวก
นัดหมายล่วงหน้า และมาถึงตามเวลาเพื่อให้มีเวลาอธิบายขั้นตอน
ขั้นตอน
FNA ทำอย่างไร
ขั้นตอนอาจแตกต่างตามตำแหน่งก้อน โดยทั่วไปมีดังนี้
จัดท่าและยาชา
ผู้ป่วยนอนหงาย มักใช้ยาชาเฉพาะที่ที่ผิวหนังและบริเวณก้อน
อัลตราซาวนด์นำทาง
แพทย์ใช้อัลตราซาวนด์มองก้อนขณะสอดเข็มบางเข้าเก็บตัวอย่าง อาจเจาะหลายครั้งในก้อนเดียว
ส่งตรวจพยาธิ
ตัวอย่างส่งห้องแล็บพยาธิวิทยา ผลออกภายในไม่กี่วันถึงหนึ่ง–สองสัปดาห์
การดูแลหลังเจาะ
กดแผลสั้น ๆ แพทย์ให้คำแนะนำการดูแลที่บ้านและนัดกลับเพื่ออธิบายผล
การดูแลหลังเจาะ
การฟื้นตัวและการติดตาม
FNA ให้ข้อมูลเซลล์ที่ช่วยวางแผนการดูแล แพทย์จะอธิบายผลเมื่อรายงานพยาธิออก
กดแผลสั้น ๆ หลังเจาะ และดูแลจุดเจาะตามคำแนะนำ
หลีกเลี่ยมการออกแรงหนักหรือยกของหนักช่วงสั้น ๆ หากแพทย์แนะนำ
สังเกตอาการผิดปกติ เช่น บวมมาก ไข้ หรือเสียงแหบที่ไม่ดีขึ้น — ติดต่อคลินิก
ไม่ใช่ทุกผลที่หมายถึงมะเร็ง แพทย์จะอธิบายความหมายของแต่ละหมวดผล
บางครั้งตัวอย่างไม่เพียงพอ (non-diagnostic) อาจต้องทำซ้ำหรือตรวจเพิ่ม
นัดกลับเมื่อผลพยาธิออก เพื่อวางแผนการติดตาม การรักษา หรือการส่งต่อ
ความเสี่ยง
ความเสี่ยงและข้อจำกัด
FNA โดยทั่วไปปลอดภัย แต่มีความเสี่ยงและข้อจำกัดที่ควรทราบ
ความเสี่ยงที่พบได้: เจ็บหรือช้ำเล็กน้อย หรือเลือดออกเล็กน้อยที่จุดเจาะ
ความเสี่ยงที่พบได้ไม่บ่อย: ติดเชื้อ หรือเสียงแหบชั่วคราว (เมื่อเจาะบริเวณใกล้เส้นประสาทเสียง)
ข้อจำกัด: บางครั้งตัวอย่างไม่เพียงพอหรือไม่ชัดเจน อาจต้อง FNA ซ้ำหรือตรวจเพิ่ม
FNA ให้ข้อมูลเซลล์ที่มีค่า แต่ไม่ใช่การวินิจฉัยขั้นสุดท้ายทุกกรณี
ผลประโยชน์: ช่วยแยกประเภทก้อนเบื้องต้น สนับสนุนการตัดสินใจเรื่องการติดตามหรือการรักษา
คำถามที่พบบ่อย
ข้อมูลที่ผู้ป่วยมักถาม
FNA เจ็บหรือไม่
มักใช้ยาชาเฉพาะที่ อาจรู้สึกกดหรือเจ็บเล็กน้อยขณะเจาะ ความไม่สบายมักหายเร็ว
ต้องอดอาหารก่อน FNA หรือไม่
โดยทั่วไปไม่จำเป็นสำหรับ FNA ไทรอยด์หรือก้อนที่คอ แพทย์จะแจ้งหากต้องเตรียมตัวเป็นพิเศษ
ใช้เวลานานแค่ไหน
มักใช้เวลาประมาณ 15–30 นาที รวมการเตรียมตัวและกดแผล
ผลออกเมื่อไหร่
มักใช้เวลาไม่กี่วันถึงหนึ่ง–สองสัปดาห์ ขึ้นอยู่กับห้องแล็บ แพทย์จะนัดอธิบายผล
FNA วินิจฉัยมะเร็งได้แน่นอนหรือไม่
FNA ให้ข้อมูลเซลล์ที่มีค่า แต่มีข้อจำกัด บางผลต้องติดตามหรือตรวจเพิ่ม แพทย์จะอธิบายความหมาย
ปรึกษาแพทย์เฉพาะทางหู คอ จมูก
หากมีก้อนที่คอหรือไทรอยด์ที่ต้องการประเมิน สามารถนัดหมายเพื่อรับคำแนะนำ